De term ‘zombillion’ circuleert steeds vaker in financiële kringen en daarbuiten, en verwijst naar een specifiek fenomeen binnen de moderne economie. Het beschrijft een situatie waarin grote hoeveelheden investeringen, vaak gesteund door lage rentevoeten en kwantitatieve versoepeling, naar bedrijven vloeien die weinig tot geen operationele winst genereren. Deze bedrijven, vaak in sectoren met een hoge concurrentie of een snel veranderende technologische omgeving, overleven dankzij continue toevoer van nieuw kapitaal, in plaats van eigen verdienkracht. Het is een toestand die potentieel destabiliserend kan werken voor de financiële markten.
Dit fenomeen is niet geheel nieuw, maar de omvang en frequentie ervan zijn de afgelopen decennia toegenomen, mede door de globalisering en de snelle ontwikkeling van technologie. Het creëert een situatie waarin de fundamentele principes van waardecreatie en marktefficiëntie onder druk komen te staan. Het is belangrijk om de dynamiek achter een ‘zombillion’ te begrijpen om de risico's en kansen die dit met zich meebrengt te kunnen inschatten en daarop te anticiperen.
De opkomst van zombibedrijven is sterk verbonden met de periode na de financiële crisis van 2008. Centrale banken over de hele wereld hebben destijds de rentevoeten naar historisch lage niveaus gedrukt en kwantitatieve versoepeling (QE) ingezet om de economie te stimuleren. Dit heeft geleid tot een overvloed aan goedkoop kapitaal, dat op zoek was naar rendement. Bedrijven die voorheen als onrendabel zouden zijn beschouwd, kregen daardoor de mogelijkheid om te blijven voortbestaan door middel van het aantrekken van nieuwe leningen en investeringen. Deze lage rentetarieven maken het mogelijk voor bedrijven met lage marges om hun schulden te herfinancieren, waardoor ze kunstmatig in leven worden gehouden.
Een belangrijke factor is ook de complexiteit van de moderne toeleveringsketens en de toenemende globalisering. Bedrijven kunnen makkelijker toegang krijgen tot financiering van over de hele wereld, waardoor de druk om winstgevend te zijn afneemt. Dit creëert een omgeving waarin minder efficiënte bedrijven kunnen overleven, wat concurrentie belemmert en innovatie kan vertragen. Het is een vicious cycle: zolang de rente laag blijft en er kapitaal beschikbaar is, kunnen deze bedrijven blijven floreren, maar ze representeren geen echte economische groei.
Naast de lage rentevoeten spelen private equity (PE) en venture capital (VC) een belangrijke rol in de groei van zombibedrijven. Deze investeerders zijn vaak bereid om risico's te nemen en te investeren in bedrijven met een hoog groeipotentieel, zelfs als ze nog geen winst maken. De verwachting is dat deze bedrijven op termijn winstgevend zullen worden, dankzij schaalvoordelen, technologische innovatie of marktuitbreiding. Echter, in veel gevallen blijft deze winstgevendheid uit, en worden de bedrijven afhankelijk van continue infusies van nieuw kapitaal. De zoektocht naar 'unicorns' – startups met een waarde van meer dan een miljard dollar – heeft geleid tot een overinvestering in bepaalde sectoren, waardoor een bubbel is ontstaan.
Het spreekt voor zich dat de verwachtingen rondom de groei van dergelijke bedrijven vaak te optimistisch zijn. Daarbij komt de druk om snel te groeien, waardoor bedrijven investeren in marketing en expansie in plaats van in efficiëntie en winstgevendheid. Dit maakt hen nog kwetsbaarder voor economische schokken en veranderingen in de markt. De focus op 'growth at all costs' heeft bijgedragen aan het ontstaan van een groot aantal zombibedrijven.
| Winstgevendheid | Lage of negatieve operationele winst | Consistente winstmarges |
| Schuldenlast | Hoge schuldenlast in verhouding tot de inkomsten | Beheersbare schuldenlast |
| Kasstroom | Afhankelijk van externe financiering | Positieve kasstroom uit operationele activiteiten |
| Innovatie | Beperkte investeringen in onderzoek en ontwikkeling | Continue investeringen in innovatie |
De tabel hierboven illustreert de belangrijkste verschillen tussen zombibedrijven en gezonde bedrijven. Het benadrukt de afhankelijkheid van zombibedrijven van externe financiering en de beperkte investeringen in innovatie.
De aanwezigheid van een aanzienlijk aantal zombibedrijven kan een negatieve impact hebben op de economie als geheel. Ze concurreren met gezonde bedrijven, drukken de prijzen en verminderen de productiviteit. Dit kan leiden tot een lagere economische groei en een verlies van banen. Daarnaast kan het de allocatie van kapitaal belemmeren, omdat middelen worden vastgehouden in onrendabele bedrijven in plaats van te worden geïnvesteerd in innovatie en groei.
Op de financiële markten kan de aanwezigheid van zombibedrijven leiden tot een verkeerde prijsvorming van activa. De waarde van deze bedrijven wordt kunstmatig hoog gehouden door de continue toevoer van kapitaal, waardoor er een bubbel kan ontstaan. Wanneer de rentevoeten stijgen of de economische omstandigheden verslechteren, kunnen deze bedrijven in de problemen komen, wat kan leiden tot een correctie op de financiële markten. Het is essentieel om te beseffen dat deze correctie potentieel systeemrisico’s kan opleveren.
Investeerders lopen verschillende risico's bij het investeren in zombibedrijven. Ten eerste is er het risico op kapitaalverlies. Wanneer een zombibedrijf failliet gaat, verliezen investeerders hun geld. Ten tweede is er het risico op illiquiditeit. Het kan moeilijk zijn om je investering te verkopen, omdat er weinig vraag is naar aandelen van een onrendabel bedrijf. Ten derde is er het risico op gemiste kansen. Geld dat is geïnvesteerd in zombibedrijven kan niet worden gebruikt voor investeringen met een hoger rendement. Het is daarom belangrijk dat investeerders zorgvuldig evalueren of een bedrijf levensvatbaar is alvorens erin te investeren.
Het is cruciaal om niet alleen naar de potentiële beloning te kijken, maar ook naar de risico's. Een grondige due diligence, inclusief een analyse van de financiële prestaties, de concurrentiepositie en de kwaliteit van het management, is essentieel. Investeerders moeten zich bewust zijn van de signalen die wijzen op een zombibedrijf, zoals een hoge schuldenlast, lage winstmarges en een afhankelijkheid van externe financiering.
Zombibedrijven zijn niet beperkt tot één land of regio. Ze komen voor in zowel ontwikkelde als opkomende economieën. In Japan, bijvoorbeeld, is het fenomeen van zombibedrijven al langer bekend, mede door de langdurige periode van lage rentetarieven en de traditionele relatie tussen banken en bedrijven. In Europa zijn zombibedrijven vooral te vinden in landen die zwaar zijn getroffen door de financiële crisis, zoals Italië en Griekenland.
Ook in de Verenigde Staten is het aantal zombibedrijven toegenomen, vooral in sectoren zoals de detailhandel, de energie en de vastgoedmarkt. De coronapandemie heeft het probleem nog verergerd, doordat veel bedrijven afhankelijk zijn geworden van overheidssteun om te kunnen overleven. De verspreiding van zombibedrijven is dus een wereldwijd fenomeen, dat verschillende oorzaken heeft en verschillende gevolgen kan hebben.
De bovenstaande lijst geeft de belangrijkste factoren weer die bijdragen aan het ontstaan en de verspreiding van zombibedrijven. Het aanpakken van deze factoren is essentieel om de negatieve gevolgen van dit fenomeen te beperken.
Er zijn verschillende maatregelen die kunnen worden genomen om het probleem van zombibedrijven aan te pakken. Ten eerste is het belangrijk om een gezonder monetair beleid te voeren, met hogere rentevoeten en een afbouw van kwantitatieve versoepeling. Dit zal de kosten van kapitaal verhogen en bedrijven dwingen om efficiënter te werken. Ten tweede is het belangrijk om de regelgeving op de financiële markten aan te scherpen, om te voorkomen dat onrendabele bedrijven kunstmatig in leven worden gehouden. Ten derde is het belangrijk om te investeren in innovatie en groei, om een gezonde economische groei te bevorderen.
Het is echter belangrijk om te beseffen dat het aanpakken van het probleem van zombibedrijven niet eenvoudig is. Er zijn altijd politieke en economische krachten die pleiten voor het handhaven van de status quo. Het vereist moed en daadkracht van beleidsmakers om de nodige maatregelen te nemen. Dit kan betekenen dat bepaalde bedrijven failliet moeten gaan, wat kan leiden tot verlies van banen en economische ontwrichting. Echter, op de lange termijn is het noodzakelijk om de economie te zuiveren van onrendabele bedrijven, om ruimte te maken voor innovatie en groei.
De bovenstaande lijst geeft een overzicht van de belangrijkste beleidsmaatregelen die kunnen worden genomen om het probleem van zombibedrijven aan te pakken. Het is belangrijk om een integrale aanpak te hanteren, waarbij rekening wordt gehouden met de verschillende aspecten van dit complexe probleem.
De toekomst van zombibedrijven is onzeker. Als de rentevoeten blijven stijgen en de economische omstandigheden verslechteren, zullen veel van deze bedrijven in de problemen komen. Dit kan leiden tot een golf van faillissementen en een correctie op de financiële markten. Echter, er zijn ook zombibedrijven die erin slagen om zich aan te passen en te overleven. Dit kan bijvoorbeeld door te innoveren, hun kosten te verlagen of een nieuwe markt te vinden.
Het is essentieel om te kijken naar de potentie van circulaire economieën en duurzame bedrijfsmodellen. Bedrijven die in staat zijn om hun afval te verminderen, grondstoffen efficiënter te gebruiken en een positieve impact te creëren, hebben een grotere kans om te overleven in een wereld waarin duurzaamheid steeds belangrijker wordt. De ‘zombillion’ dient dus als een waarschuwing, maar biedt ook kansen voor een heroriëntatie van het bedrijfsleven en de financiële markten. Het is tijd voor een verschuiving van kwantitatieve groei naar kwalitatieve groei, waarbij de focus ligt op duurzaamheid, innovatie en waardecreatie.
